Alle wereldleed? Mea culpa!

Waarom is er in de wereld zoveel onrecht, scheve verdeling van welvaart en waarom leidt dit tot crises? Een hartenkreet van een vriendin des huizes. Zo maar op een dag dat er weer een berichtje verschijnt over extreme rijkdom voor een tiener die “leuk kan schilderen”. Een oorzaak analyse is in feite ondoenlijk, maar ik waag toch een poging. Schokkend is dat blijkt dat – met een beetje fantasie –  IKZELF afstam van EEN ZONDEBOK. Althans als we die bewoordingen willen hanteren.

Dit is een onderwerp zonder einde, tenzij de wereld vergaat. Toch een poging om het te duiden. Ik plaats het in een veelomvattende maar badinerende redenatie.

Behoeften

maslowElk wezen heeft in zich een oerkracht die hem drijft om te (over)leven en zijn soort te doen overleven. Daaruit ontstaat de drang om zich te verheffen boven de ander als het er op aankomt. Desnoods gaat dit met krachtmeting gepaard. Charles Darwin (1809 – 1882) noemt dit niet voor niets “The Struggle For Life” met “The Survival Of The Fittest”. Dat begint met de primaire behoeften zoals eten, slapen, drinken. De mensensoort heeft zich ontwikkeld naar een niveau waarop andere behoeften zijn ontstaan: veiligheid, sociale contacten, zelfontwikkeling, erkenning, tijdverdrijf (merkwaardig woord!). Lees Maslow (1908 – 1970) er maar eens op na.

Geld

1758-VOCUtrechtHalveDuit-kzWaar vroeger ruilhandel (ook toen “wat de gek er voor geeft”) voor een redelijke balans zorgde, is door de uitvinding van geld (op eenvoudig wijze zowel letterlijk als figuurlijk van een ander weg te graaien) een kunstmatig verdeling van rijkdom ontstaan. Hebzucht was nog nooit zo gemakkelijk vorm te geven (recht van de sterkste). Zowel conflicten tussen landen als bevolkingsgroepen, steden, dorpen en soms zelf woonwijken  worden daar door aangewakkerd, vaak overgoten door een dun laagje ideologie of religie (wat is het verschil tussen die twee?). Die ontwikkeling is mogelijk sinds er geavanceerde middelen zijn die de mens in staat stellen om meer in minder tijd tot stand te brengen. Ten goede en ten kwade. Uitvindingen als het wiel zorgden voor snelle verplaatsingen (logistiek voordat we het zo noemden) en later de stoommachine legden een basis waaruit de moderne technieken, middelen, industrie en welvaart zijn ontstaat.

Verdeel en heers

Rome-Capitole-StatueConstantin 01Machtsverdeling bestond al vele eeuwen lang en er waren ook toen grote heersers in de bewoonde wereld. De middelen waren primitiever. De balans ten gunste van de heerser werd gehandhaafd door de heerser door het opofferen van de levens van  veel soldaten die betaald moesten worden (soldij)  en daarbij veel stalen van de armen in naam van de vorst. Was er te weinig soldij dan werden de muitende manschappen onderdrukt door anderen te bevoorrechten die dan voor rust moeten zorgen. Hieruit ontstonden hiërarchieën, rangen, standen, adel … en intriganten. Religies hebben dit geheel nog eens gecompliceerder gemaakt. Uit naam van God, Allah werd met het zwaard afgedwongen dat men zich bekeerde en onderwierp. De vroege christelijke kerk organiseerde zijn aanzien door grote herkenbare gebouwen neer te zetten en  een hiërarchie in te stellen met een primus inter pares bisschop die later verheven werd tot ons aller “vader” (Papa / paus). Door het op schrift stellen van een reeks handgeschreven canonieke boeken (wie schrijft die blijft) kwam een eigen wet tot stand los van de wereldlijke macht. In 313 NC vond keizer Constantijn de Grote deze vorm van monotheïsme de weg om zijn rijk bij elkaar te houden. Hij benoemde zelf de bisschoppen en daarmee is de verwevenheid tussen godsdienst en politiek voor het eerst goed zichtbaar. Het voert hier te ver om het onderscheid tussen de Griekse en de Romeinse kerk verder uit te diepen. Ik volsta met de constatering dat het niet bijdroeg tot eenheid en verdraagzaamheid.

Snelle verspreiding

220px-Buchdruck-15-jahrhundert_1De boekdrukkunst zorgde voor een consistente en snelle wijze van uitdragen van ideeën en verspreiding onder de gewone burgers voor zover deze konden lezen. De adel, monniken, legerleiding en chirurgijnen waren de eersten die aan het volk eensluidende boodschappen van hoger hand verkondigden. Betere schepen en avonturiers zorgde voor de ontwikkeling van het streven naar persoonlijk welvaart en de drang tot veroveren. De ontdekkingsreizigers brengen nieuwe bronnen (specerijen, edelmetalen, slaven). Nederland vervulde een voortrekkersrol in de 17e eeuw in de slavenhandel

Aandelen

GoudenEeuwEconomie (de – veelal schijnbare -schaarste van goederen) ontstond en Nederland heeft in de Gouden Eeuw daarin in een versnelling gebracht. Ontdekking en toe-eigening van nieuwe delen van de wereld, wereldhandel, de allereerste VOC aandelen (Verenigde Oostindische Compagnie) in 1606 om potentiële winsten te financieren. In feite is de “uitvinding” van het aandeel de grootste bronnen van hebzucht die wij de wereld in hebben geholpen.

Op Stoom

JamesWattDe hebzucht komt pas echt op stoom als in 1764 James Watt de stoommachine ontwikkelt en daarmee is de industrialisatie op gang gekomen waaruit veel van de moderne vindingen zijn ontstaan.

De boodschap en de mogelijkheden tot industrialisatie moesten in Europa worden uitgedragen en Watt zocht medestanders die hem er bij konden helpen. Ook in Nederland zocht hij steun en “stoom-evangelisten”.

.

.

Hij vond deze in Jan Daniël Huichelbos van Liender (JvL). In 1788 wilde JvL zich scharen aan de zijde van Watt, maar moest een rentmeester, een waarnemer vinden voor zijn eigen bedrijf. Op 11-4-1788 werd per akte bepaald dat de Rotterdams handelaar Pieter Lagendaal als algemeen zakenwaarnemer namens hem mocht optreden en op 22-4-1789 zelfs tot diens executeur testementair.

Daarmee kwam de weg vrij om te werken aan stoomgemalen voor polders op op diverse locaties: Mijdrecht, Blijdorp polder, Cool polder etc.

De introductie van de stoommachine in Europa en zeker in Nederland heeft een stevige eerste voet aan de grond gekregen dankzij deze Jan Daniël Huichelbos van Liender (1732-1809).

Er is een promotiestuk van de hand van Dr. Jan Adrianus Verbruggen uit 2005 waarin Van Liender’s inspanningen blijken. Naast chronologische overzicht van gebeurtenissen vinden we veel details van diens worstelingen weergegeven in een uitgebreide transcriptie van zijn correspondentie met James Watt Sr en Watt Jr.

Kort door de bocht

Er is veel mogelijk gemaakt door de inzet van stoommachines. Door de industrialisatie is daarna de schaalvergroting van commercie en het bijbehorende winstbejag tot stand gekomen.

De stoommachine heeft de weg geplaveid naar industrialisatie en is in feite de opmaat naar het atoomtijdperk waarin wij leven. Hoewel Van Liender uiteindelijk maar een voetnoot is in de Nederlandse geschiedenis, heeft hij door zijn pioniersrol en uitgebreide correspondentie met James Watt zijn steentje bijgedragen. Nederland was al snel een van de grote voorstanders.

Huichelbos van Liender kon het werk aan de stoommachines alleen doen dankzij het feit dat zijn zaken werden waargenomen door door Pieter Lagendaal (1721 – 1800) zoon van Remonstrants dominee Johannes Lagendaal xx – 1748) en broer van Johannes Jansz Lagendaal (1720 – xxxx). Vader Johannes Lagendaal heeft via Johannes Jansz. een rechtstreeks bloedlijn naar mijn grootmoeder van vaderszijde en dus naar mij.

Mea Culpa

mea-culpa---sorryJohannes Lagendaal is een rechtstreeks voorouder van mij via de bloedlijn van mijn grootmoeder van vaderszijde. Zonder hem geen Pieter.

Daarom: ik beken schuld.

Als jullie in deze tijd willen wijzen naar afstammelingen van medeschuldigen voor alle sores rond economie, welvaart, derde wereld etc., mogen jullie naar mij wijzen. Ik zal ruiterlijk toegeven dat in het verleden de neveneffecten niet onderkend zijn door mijn voorouders en hun compagnons.

Aan de andere kant

ik stel vast dat jullie (voor)ouders er getuige van zijn geweest en daarmee ook hebben bijgedragen aan de huidige stand van zaken. Laten we daarom samen een betere wereld nastreven nu het nog kan.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Maassluise Boomridders

Het wakend oog voor een groen milieu

Anissa Joëlle Kome

If we only die once, I wanna die with you.

Uitrukmeldingen TS12-1

Uitrukken van Brandweer Maassluis

@Hadeke

Schrijfsels.

stichting Ongehoord

Poëzie podium voor aanstormend en aanslenterend talent

%d bloggers liken dit: